| Σμόλικας (2637 m)
συνέχεια
Παίρνοντας κανείς το δρόμο από ΓΡΕΒΕΝΑ για
ΣΑΜΑΡΙΝΑ, στο 9ο χλμ. μετά το χωριό ΦΙΛΙΠΠΑΙΟΙ,
εκεί που ο δρόμος κάνει μιά μεγάλη καμπή θα
συναντήσει δεξιά τον μια κορυφή που έχει σχήμα
σαν αντεστραμμένο ύψιλον " υ", τη Σκούρτζα με
Υ=1799m. Ο ίδιος o δρόμος σήμερα αποτελεί τον αυχένα
που την συνδέει με την κορυφή που βρίσκεται στα
αριστερά της, την Αννίτσα ( Υ=1728m). Δυτικά ο αυχένας
Ρέντα ( 1732 ) συνδέει τη Σκούρτζα με την κορυφή
Κίρκορη (Υ=1860m ). Σε αυτά τα δύο υψώματα και στον
αυχένα Ρέντα διαδραματίστηκαν μερικές από τις
πιο δύσκολες στιγμές κατά την Ιταλική εισβολή
στη χώρα μας στις 28-10-40.
Τέλη Αυγούστου τον 1940 φτάνει
στο ΕΦΤΑΧΩΡΙ ο συν/ρχης Κ.ΔΑΒΑΚΗΣ. Η μέχρι τότε
άμυνα του τομέα της ΠΙΝΔΟΥ, στην περιοχή ευθύνης
του, Σμόλικας-Γράμμος, είναι σχεδόν ανύπαρκτη.
Από τις συνεχείς επισκοπήσεις του εδάφους που
πραγματοποιεί σχεδιάζει και οργανώνει τρείς
διαδοχικές γραμμές άμυνας: Τις περισσότερες
φορές χρησιμοποιεί κατοίκους της γύρω περιοχής
για την κατασκευή των απαραίτητων οχυρωματικών
έργων.
Τέλη Αυγούστου τον 1940 το Γενικό Επιτελείο
σε μήνυμα που είχε στείλει στην VIII Μεραρχία, που
είχε έδρα τα ΓΙΑΝΝΕΝΑ, κατέληγε ως εξής:
` ... αναγνωρίζεται η δυσχερής θέσις, είς ήν
ευρίσκεται η Μεραρχία. Η κυβέρνησις δεν αναμένει
βεβαίως εκ της Μεραρχίας νίκας, δεδομένης της
αριθμητικής υπεροχής του αντιπάλου, αναμένει
όμως εκ ταύτης, να σώση την τιμήν των ελληνικών
όπλων ... ". Η VIII η Μεραρχία με
διοικητή της τον Υποστράτηγο ΧΑΡΑΛΑΜΠΟ
ΚΑΤΣΙΜΗΤΡΟ, δεν έσωσε μόνο την τιμή των ελληνικών
όπλων, αλλά κράτησε σχεδόν όλο το βάρος της
Ιταλικής επίθεσης εκείνες τις πρώτες δύσκολες
ώρες και ημέρες, χωρίς να χάσει σπιθαμή εδάφους,
χάρισε τις πρώτες νίκες, αναπτέρωσε το ηθικό του
στρατού και τον λαού απέναντι σε ένα εισβολέα,
που έδειχνε μέχρις στιγμής αήττητος, έδωσε, το
κυριότερο απ' όλα, τον αναγκαίο και πολύτιμο
χρόνο στο Γενικό Στρατηγείο να προωθήσει τον
επιστρατευμένο στρατό στον ευαίσθητο τομέα του
Σμόλικα και προκάλεσε ευχάριστες και δυσάρεστες
εκπλήξεις στον εκτός Ελλάδας κόσμο.
Στις 27-10-40 οι Ελληνικές δυνάμεις είχαν την
εξής παράταξη και σύνθεση.
- Η VIII Μεραρχία από το Ιόνιο
πέλαγος μέχρι και δυτικά του Σμόλικα,
συνολικό μήκος μετώπου 100 χλμ. Διέθετε 39 τάγματα
πεζικού, 40 πυροβολαρχίες διαφόρων διαμετρημάτων,
συνολική δύναμη ανδρών 35.000.
- Το Απόσπασμα Πίνδου που υπαγόταν στο τμήμα
Στρατιάς Δυτ. Μακεδονίας με διοικητή τον
Κ.ΔΑΒΑΚΗ, από τις δυτικές πλαγιές του Σμόλικα
μέχρι και το Γράμμο, συνολικό μήκος μετώπου 35 χλμ:
Αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στην
VIII και ΙΧ Μεραρχία. ,.
.
Η σύνθεση του Απόσπάσματος Πίνδου στις 27-10-40
είχε ως εξής: - Διοικητής: Συντ/ρχης Κ.ΔΑΒΑΚΗΣ
- 1ο Τάγμα - Ταγ/ρχης:
Α.ΠΑΝΤΑΖΗΣ ( έφθασε εκεί στις 01-09-40 )
- 2ο Τάγμα - Ταγ/ρχης:
Κ.ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ( έφθασε εκεί στις 10-09-40 )
- Μια ( 1 ) ορειβατική
πυροβολαρχία με τέσσερα ( 4 ) πυροβόλα: Υπολ/γος
Γ.ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ - ΄Ενας ( 1 ) ουλαμός ιππικού:
Ανθυπίλαρχος: ΝΙΚΗΤΕΑΣ
- ΄Ενας ( 1 ) λόχος ημιονηγών -
Επίλαρχος: ΣΟΛΩΜΟΣ ( έφτασαν εκεί 10 μέρες πριν την
εισβολή).
- Μια ( 1 ) διμοιρία διαβιβάσεων -'Εφεδρος
Ανθυπολοχαγός: ΚΟΥΤΡΟΥΒΕΛΗΣ - Ο ταγ/ρχης ΚΑΡΑΒΙΑΣ
αποτελούσε τον σύνδεσμο ανάμεσα στο Απ. Πίνδου
και την Στρατιά - Το βράδυ της 28 προς 29-10-40 έφτασε
το 3ο τάγμα, Ταγ/ρχης: Ο ΝΙΚΗΤΑΣ
Σύνολο 2.000 άντρές και 4 ορειβατικά πυροβόλα.
Με αυτή την δύναμη αντιμετώπισε ο ΔΑΒΑΚΗΣ την
Ιταλική εισβολή τις πρώτες μέρες της επίθεσης.
Ακριβώς απέναντι οι Ιταλικές δυνάμεις
είχαν την εξής σύνθεση: - 59 τάγματα πεζικού, 6
τάγματα όλμων, 1 τάγμα πολυβόλων, 18 ίλες
ιππικού, 135 πυροβολαρχίες, από αυτές οι 23
ανήκαν στο βαρύ πυροβολικό, 150 άρματα μάχης, με
συνολική δύναμη 100.000 άνδρες. Διέθεταν επίσης
άφθονους Αλβανούς οδηγούς, άριστους γνώστες
τον Ελληνικού εδάφους.
Απέναντι από το Απόσπασμα Πίνδου βρισκόταν
η μεραρχία Αλπινιστών ΤΖΟΥΛΙΑ, μια από τις πλέον
επίλεκτες μονάδες τον Ιταλικού στρατού με
συνολική δύναμη 15.000 ανδρών και 20 πυροβόλα (
αργότερα μπήκαν στο παιχνίδι και τμήματα της
Μεραρχίας ΜΠΑΡΙ ). Αποστολή της ήταν να
προχωρήσει μέσα από τα ορεινά περάσματα
Γράμμου-Σμόλικα, πάντα με οδηγούς Αλβανούς, να
φτάσει το συντομότερο δυνατό στον, αυχένα της
ΚΑΤΑΡΑΣ, ώστε να αποκδψει στα δύο τις δυνάμεις
Ηπείρου και Δυτ. Μακεδονίας, ενώ ταυτόχρονα θα
είχε υπό τον έλεγχο της την μοναδική οδική
αρτηρία της εποχής εκείνης, που συνέδεε Δυτ.
Μακεδονία, Θεσσαλία και 'Ηπειρο.
Στις 28-10-40 ώρα 5:00 ο Αντ/γος Ι.ΠΑΤΣΙΚΑΣ, με
έδρα την Κοζάνη, τηλεφωνεί στον ΔΑΒΑΚΗ και τον
πληροφορεί για την κήρυξη τον πολέμου.
Στις 28-10-40 η Ημερήσια Διαταγή που γράφει ο
ΔΑΒΑΚΗΣ και κοινοποιεί στα μαχόμενα τμήματα
λέγει και τα εξής: " Προς τους αξιωματικούς
και οπλίτας. Ο ύπουλος γείτων μας, αιφνιδιαστικώς
μας επετέθη. Η ΕΜΑΣ αναμένει από ένα έκαστον ημών
να προστατεύσωμεν τα σύνορά της και την τιμήν
της, και να δώσωμεν ένα καλό μάθημα είς τον
εισβολέα. Φανήτε ΕΛΛΗΝΕΣ και κρατήσατε γερά τα
όπλα, με πίστιν είς τον Θεόν και εις τον εαυτόν
σας και τους διοικητάς σας. Πειθαρχία, καρτερία
και θάρρος. Ζήτω η `ΕΜΑΣ. '
Διοικητής ΔΑΒΑΚΗΣ ".
Απέναντι όμως στον υπέρμετρο εισβολέα οι
Ελληνικές δυνάμεις είναι αναγκασμένες να
πραγματοποιούν συνεχείς συμπτύξεις, υποχωρήσεις
και ελιγμούς, επιβραδύνοντας όμως την προέλασή
του. Από τα μεσάνυχτα της 29 προς 30-10-40 η Ελληνική
υποχώρηση θα επιταχυνθεί, διαδοχικά
εγκαταλείπονται οι τρείς γραμμές άμυνας. Οι
Ιταλικές δυνάμεις έχουν προωθηθεί πια στις
βορεινές πλαγιές του Σμόλικα. Εκείνες τις
δύσκολες ώρες το Γενικό Στρατηγείο βλέποντας την
τόσο ρευστή κατάσταση και μέχρι να φτάσουν οι
ενισχύσεις που θα στηρίξουν το Απόσπασμα Πίνδου,
ζητά από την VIII μεραρχία να υποχωρήσει και να
δημιουργήσει γραμμή άμυνας στον άξονα Γιάννενα-
Αυχένας Κατάρας-Χάνι Μουργκάνι ( Καλαμπάκα ),
για εξασφάλιση αυτής της οδικής αρτηρίας.
Στις 30-10-40 η Ημερήσια Διαταγή της VIII
Μερ/ρχίας κατέληγε ως εξής:
` ... Λήξαντος τον προκαλυπτικού αγώνος από
σήμερον η Μεραρχία κατέχει την τοποθεσίαν (
εννοούσε την ευρύτερη περιοχή ΚΑΛΠΑΚΙΟΥ ) δι'
όλων των δυνάμεων της. `Επί της τοποθεσίας
ταύτης Θα δοθή ο αποφασιστικός αγών προς τον
εχθρόν. Ο άγων θα διεξαχθή μετά πείσματος και
επιμονής ακαταβλήτου. Αμυνα κρατερά επί των
θέσεων μας μέχρις εσχάτων. Ουδεμία ιδέα εις
ουδένα να υπάρχη περί υποχωρήσεως. Πάντες από
τον Στρατηγού Διοικητού Μεραρχίας, μέχρι και του
τελευταίου στρατιώτου θα αγωνισθώμεν επί τών
Θέσεων μας και εν ανάγκη θα πέσωμεν όλοι μαζί
υπερασπιζόμενοι αυτάς.
ΧΑΡΑΛ. ΚΑΤΣΙΜΗΤΡΟΣ - ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ
Στις 30-10-40 ο Ι. Μεταξάς σε συνέντευξη τύπου
που έδινε στους ξένους ανταποκριτές έλεγε και τα
εξής: " ... `Αλλά υπάρχουν στιγμές κατά τις
οποίες ένας λαός οφείλει, αν θέλει να μείνει
μεγάλος, να είναι ικανός να πολεμήσει, έστω
και χωρίς καμμίαν ελπίδα νίκης. Μόνον διότι
πρέπει. Γνωρίζω ότι ο ελληνικός λαός θα ήτο
αδύνατον να δεχθεί άλλο τι αυτήν την στιγμήν ".
Στις 30-10-40 φτάνει στο ΕΦΤΑΧΩΡΙ ο
Υποστράτηγος ΒΡΑΧΝΟΣ, χωρίς ακόμη να έχουν
αρχίσει να φθάνουν εκεί τμήματα, της Ι
Μεραρχίας. Στην σύσκεψη που γίνεται μαζί με
τον Κ.ΔΑΒΑΚΗ και αξιωματικούς αποφασίζεται η
οργάνωση μιας, τέταρτης γραμμής άμυνας και
ταυτόχρονα η από εκεί αντεπίθεση.
Η απόφαση που λαμβάνεται είναι κοινή και
μία «....΄Αμυνα μέχρις εσχάτων ...», μέχρι να
φτάσουν οι ενισχύσεις.
Ο ΚΑΤΣΙΜΗΤΡΟΣ και αφού έλαβε τη διαταγή δεν
την εκτέλεσε. Αλλά έκανε χρήση μιας
παλαιότερης διαταγής του Γενικού Στρατηγείου,
που του έδινε πλήρη ελευθερία κινήσεων, και που
του όριζε σαν ύστατο όριο υποχώρησης τον ΑΡΑΧΘΟ
ποταμό.
Είχε πεί πως θα δώσει τη μάχη στο ΚΑΛΠΑΚΙ
και εκεί την έδωσε.
Κατά την κρίση του, η προσωρινή απώλεια
εδάφους που συνέβαινε στον τομέα
Σμόλικας-Γράμμος δεν είχε τόση βαρύτητα, όση είχε
το χώρισμα των Ελληνικών δυνάμεων στα δύο.
Αυτός εξ' άλλου ήταν και ο αντικειμενικός σκοπός
της Μερ/χίας ΤΖΟΥΛΙΑ. Τα μετέπειτα
γεγονότα δικαίωσαν απόλυτα τη διορατικότητα και
αποφασιστικότητα που έδειξε εκείνες τις
κρίσιμες ώρες.
Δόθηκε λοιπόν ο αναγκαίος και πολύτιμος
χρόνος, χωρίς να σπάσει το μέτωπο στο σύνολο
του, στο Γεν. Στρατηγείο να προωθεί κάθε
στιγμή, κάθε λεπτό όλο και περισσότερο στρατό
στον ευαίσθητο τομέα Σμόλικας-Γράμμος.
Η τέταρτη γραμμή άμυνας που αποφασίστηκε
περιλάμβανε και τις εξής κορυφές του ΣΜΟΛΙΚΑ:
- Κούτσουρο ( Υ=1294 ) βρίσκεται δυτικά του
ΕΦΤΑΧΩΡΙΟΥ και ΒΑ της ΦΟΥΡΚΑΣ.
- Ταμπούρι ( Υ=1878 ) βρίσκεται ΒΔ της ΦΟΥΡΚΑΣ. Η
κορυφή Ταμπούρι αποτελεί τη Βορινή κατάληξη του
Σμόλικα και μαζί με δύο άλλες κορυφές αποτελούν
ένα ενιαίο ύψωμα. Ανατολικά της είναι η
κορυφή Προφήτης Ηλίας ( ΦΟΥΡΚΑΣ j ( Υ=1650 ), δυτικά
της η κορυφή Γύφτισα ( Υ=1752 ).
Τον έλεγχο αυτής της περιοχής τον
αναλαμβάνει ο Δαβάκης με δύο λόχους.
- Μπογδάνι ή Βούζι ( Υ=2239 ), η
ομώνυμη κορυφή, δίπλα της η κορυφή Καπετάν
Τσεκούρα ( Υ=2253 ). Το Μπογδάνι βρίσκεται ΝΔ της
ΦΟΥΡΚΑΣ ή ΒΔ της ΣΑΜΑΡΙΝΑΣ, ο αυχένας Ρωμηός (
ή Γκρέκο ) το συνδέει με την Κορυφή Κίρκορη ( Υ=1860'),
είναι και η θέση κλειδί σ' αυτή την περιοχή.
Ελέγχοντας κανείς τον αυχένα, μπορεί να
κατηφορίσει ομαλά προς την Σαμαρίνα, που
απέχει 6 χλμ. Από εκεί μπορεί να κατηφορίσει
για τα Γρεβενά ή Δοτσικό ή μέσω
Γομάρας-Βασιλίτσας- Κολεό -Αυγό - Βάλια Κάλντα να
βγεί στο Μέτσοβο.
Τον έλεγχο αυτής της περιοχής τον
αναλαμβάνει ο Ταγματάρχης Πανταζής, επίσης με
δύο λόχους. Η 31-10-40 βρίσκει τις Ελληνικές
δυνάμεις να μάχονται σκληρά, αλλά και τους
Ιταλούς να προωθούνται συνεχώς.
Η διλοχία του ΠΑΝΤΑΖΗ δέχεται επίθεση από
την πλευρά της ΦΟΥΡΚΑΣ, ανταπδίδει, αλλά
ταυτόχρονα δέχεται επίθεση και από τα δυτικά της,
τις κύριες κορυφές τον Σμόλικα ( Μόσια ) κλπ.
Αναγκάζεται να πραγματοποιήσει νέα σύμπτυξη
περνώντας από τον αυχένα Ρωμηός-κορυφή Κίρκορη (
εδώ υπάρχει κοινοτάφιο Ελλήνων πολεμιστών )-
αυχένας Ρέντα- Σκούρτζα ( εκεί σταματά ).
- Στις 01-11-40 η Σαμαρίνα ελέγχεται από τους
Ιταλούς.
- Στις 02-11-40 η διοίκηση της Μεραρχίας ΤΖΟΥΛΙΑ
στεγάζεται στο Δίστρατο, όπον εγκαθίστανται και
ορεινά χειρουργεία. Τα βόρεια και δυτικά
χωριά τον Σμόλικα όπως: Πουρνιά - Πάδες -
Ελεύθερο - Αρματα βρίσκονται υπό τον έλεγχο τους,
καθώς και οι κυριότερες κορυφές του Σμόλικα,
επίσης υπό τον έλεγχο τους βρίσκονται τα βουνά
Γομάρα και Βασιλίτσα, καθώς
ΣΥΝΕΧΕΙΑ |
