| Σμόλικας (2637 m) (συνέχεια)
Τα σημερινά Γρεβενά ανήκαν στην Ελιμιώτιδα.
Προϊστορικά φρούρια ΒΔ. και
Β. από τα Γρεβενά υπήρχαν στις εξής θέσεις
: α) Στο Μοναχίτι , β)Πάνω από το σημερινό χωριό Σπήλαιο, σε
υψόμετρο 1300 m, γ) Στο Πολυνέρι στη θέση Τούξι ( Υ= 1100
m ), δ) Στους Φιλιππαίους στη θέση
Κουρούνα ( Υ= 1000 m )
Αρχαία
χαλκορυχεία βρίσκονταν-στην περιοχή που
βρίσκεται σήμερα ανάμεσα στα χωριά Περιβόλι,
Αβδέλλα, Σμίξη, Σαμαρίνα.
Από την κύρια οδική αρτηρία της Εγνατίας
οδού αποσπώνταν διάφορες δευτερεύουσες ή
τριτεύουσες οδικές αρτηρίες. Μία από αυτές
οδηγούσε από τα Γρεβενά μέσω Σαμαρίνας στο
Δίστρατο, περνώντας από τοyς αρχαίους οικισμούς που είναι κοντά στα
σημερινά χωριά Αναβρυτά, Πολυνέρι, Φιλιππαίους.
Στο χωριό Καλαμίτσι που
βρίσκεται ΝΑ της πόλης
των Γρεβενών και σε απόσταση 10 χλμ.
βρέθηκε άγαλμα κόρης ύψους ( 1,50 ), που έχει την
εξής επιγραφή στην Ελληνική γλώσσα «... ΑΡΡΑΒΑΙΟΥ ΘΥΓΑΤΕΡΑ ΜΕ ... »
πρόκειται για επιτύμβιο άγαλμα των Μακεδονικών
χρόνων.
Στο Μεγάλο Σειρήνι πον
βρίσκεται Βόρεια από τα Γρεβενά σε απόσταση 8 χλμ. βρέθηκε επιτύμβια
πλάκα διαστάσεων ( 1,20 Χ 0,70 Χ 0,50 ) m που γράφει τα
εξής :
" ΜΗΤΗΡ ΗΔΕ ΣΟΙ ΕΙΜΙ ΦΙΛΩΤΕΡΑ
ΗΝ ΣΥ ΘΑΝΟΥΣΑΝ
ΕΣΤΕΡΗΣΑΣ
ΧΡΗΣΤΗ ΜΗΤΡΙ ΦΕΡΟΥΣΑ ΧΑΡΙΝ ΤΙΣ ΣΕ
ΠΟΘΟΣ
ΤΑΧΥΣ ΕΣΧΕΝ ΕΜΕΥ ΤΕΚΝΟΝ ΩΚΥΜΟΡΟΝ ΔΕ
ΠΕΝΘΟΣ
ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΗ ΓΕΙΝΑΟ ΚΑΙ ΓΑΜΕΤΗ ".
Η πεθαμένη
μάνα καλωσορίζει την επίσης πεθαμένη κόρη της
στον Άδη. Τα λόγια που λέει σε ελεύθερη μετάφραση
έχουν ως εξής : " Εγώ είμαι η αγαπητή σου μάνα που
την στερήθηκες, γιατί πέθανε. Στην πεθαμένη μάνα
δίνεις χαρά, αλλά ποιά βιασύνη σ' έπιασε παιδί μου
και έγινες πρόωρο και βαρύ πένθος στον πατέρα σου
και στον άντρα σου "
Μ' άλλα λόγια αυτές οι δυο
επιγραφές μαρτυρούν ότι στους Μακεδονικούς και
στους Ρωμαϊκούς χρόνους, και σ' αυτό το κομμάτι
της Μακεδονικής γης, μόνο μια γλώσσα και μια
γραφή ήξεραν, και αυτή ήταν η ελληνική.
Η περιοχή Γρεβενών τον 4ου π.χ.
αιώνα αποτελούσε τμήμα τον Μακεδονικού κράτους. Οι
Ελιμιώτες συμμετείχαν στην εκστρατεία του Μ.
Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι, όπως είναι γνωστό, ήρθαν
στη Μακεδονία το 197 π.χ. ( Μάχη στη Θέση Κυνός
Κεφαλαί Θεσσαλίας ). Οι Μακεδόνες το 168 π.χ.
επαναστάτησαν ( Πύδνα Μακεδονίας ), αλλά πάλι
ηττήθηκαν. Το 146 π.χ. έγινε νέα εξέγερση των Μακεδόνων, ούτε αυτή γνώρισε
επιτυχία. Από τότε η Μακεδονία έγινε Ρωμαϊκή
επαρχία ( Provintia Romana ). Οι Ρωμαίοι διαίρεσαν τη
Μακεδονία σε τέσσερις περιφέρειες. Ο Λατίνος
ιστορικός Λίβιος γράφει : "... την τετάρτην
περιφέρειαν κατείχον οι 'Εορδαίοι και οι
Λυγκησταί και οι Πελαγόνες και οι Ελιμιώται .
Από το 330-1430 μ.χ. έγινε
Βυζαντινή Επαρχία. Κατά την περίοδο της
διαίρεσης του Βυζαντινού κράτους σε Θέματα ανήκε
στο Θέμα Θεσ/νίκης. Η περιοχή των Γρεβενών με το
σημερινό της όνομα αναφέρεται πρώτη φορά από τον
αυτοκράτορα του Βυζαντίου Κων/νο Ζ'
Πορφυρογέννητο ( 913- 959 ) μ.χ. Κατόπι με το ίδιο
όνομα την αναφέρει ο πατριάρχης Ιεροσολύμων
Δοσίθεος ( llος- l2ος ) μ.Χ. αιώνας. Κατόπιν αναφέρεται κατά τον 13ο αιώνα απο το
συγγραφέα και μητροπολίτη Ναυπάκτου Απόκαυκο,
που σε μια επιστολή του λέγει και τα εξής . ...
πόλις αξιόλογος, έχου σα κλήρον ευπαίδευτον και
πάν ό,τι ηδύνατο να θέλγη την ψυχήν ".
Τα Γρεβενά πρέπει να είχαν και το τοπωνύμιο "
Αυλαί ". Αυτ6 τουλάχιστο φαίνεται από τα
εξής: Στους κώδικες του μοναστηριού Ζάβορδας
(ιδρύθηκε το 1500 ) ονομάζονται"Αυλαί ' . - Στην γεωγραφία, που έγραψε ο επίσκοπος
Αθηνών Μελέτιος γύρω στο 1700, λέει και τα εξής: " Πλησιόχωροι κωμοπόλεις
εις αυτήν - Καστορίαν - είναι η Χρούπιστα,
Σισάνιον ή Σιάτιστα - Θρόνον επίσκόπου έχουσα υπό
των Αχριδών αρχιεπίσκοπον , Γρεβενά, Αυλαίς
κοινώς λεγόμενα, έχουσα ομοίως Θρόνον επισκόπου
υπό των Αχριδών Αρχιεπίσκοπον"
Γύρω στα 1430 μ.χ. τα Γρεβενά κατακτήθηκαν από
τους Τούρκους. Το φρόνημα όμως του λαού και η
εθνική του συνείδηση διατηρήθηκε ζωντανή, εκτός
από τις παραδόσεις, σε αυτό συνετέλεσε και η
ορθόδοξη Χριστιανική πίστη.
«...Αρματολών πήρε
ντορό κι' έστησε η λεβεντιά χορό ... » τραγουδιέται
ακόμα και σήμερα στα χωριά των Γρεβενών.
Το αρματολίκι της Βόρειας
ΠΙΝΔΟΥ ( η ευρύτερη περιοχή Γρεβενά - Σμόλικας -
Μέτσοβο ), είναι ένα από τα πλέον αξιόλογα
ολόκληρου του Ελλαδικού χώρου. Στις δύσκολες
ώρες της Επανάστασης, και όχι μόνο, λειτούργησε
σαν προμαχώνας, αλλά και φράγμα συγκράτησης
εχθρικών δυνάμεων που προοριζόταν για το Νότο. Απασχόλησε
μ6νιμα τον κατακτητή, γύρω στα 300 χρόνια, και έδωσε
πολλές μάχες μαζί του. ΄Οπως σε κάθε τ6πο,
σε κάθε λαό, έτσι και εδώ άλλες ήταν νικηφόρες
και άλλες χαμένες. Πολλά είναι τα περιστατικά που
ξετυλίχτηκαν και σε αυτό τον τόπο με : αίμα,
θυσίες, καταστροφές, εξανδραποδισμούς
συνειδήσεων και όσα άλλα μπορεί να εφεύρει ο
κατακτητής. Ας θυμηθούμε το "
Ντης παρασή " δηλ. αφού οι ορδές των
πλιατσικολόγων έμπαιναν μέσα στα σπίτια,
έτρωγαν, έπιναν, σκότωναν, έκαιγαν, ατίμαζαν, στο
τέλος ζητούσαν και αποζημίωση " ντης παρασή
" για τη φθορά που είχαν πάθει τα δόντια τους
τρώγοντας ή δαγκώνοντας τις όμορφες γυναίκες.
Η πόλη των Γρεβενών, μαζί
με τα χωριά του κάμπου της, πλήρωσε ένα από τα πιο
βαριά τιμήματα στον κατακτητή, που λύσαζε
γιατί δεν μπόρεσε ποτέ να υποδουλώσει τη Βόρεια
ΠΙΝΔΟ με τα χωριά της. Εκεί ψηλά ποτέ δεν τον
σήκωσε ο αέρας, και όσες φορές κατάφερε να
πάει, μόνο περαστικός ήταν. Ονομαστοί
πρωτοκαπεταναίοι και καπεταναίοι έδρασαν εδώ,
τις περισσότερες φορές πληρώνοντας με τη ζωή
τους, τη ζωή των οικογενειών τους, το βαρύ τίμημα
της πολυπόθητης ελευθερίας.
Πολλές είναι και οι μάχες που
δόθηκαν. Θα σταθούμε σε ορισμένους από αυτούς και
ορισμένες από αυτές.
Την πρώτη επανάσταση την έκαναν οι
Μακεδόνες το 1495, όταν ο Κάρολος ο Η της Γαλλίας
θέλησε να κυριεύσει την Κων/πολη
βαδίζοντας μέσω της Εγνατίας Οδού. Έφτασε μέχρι
τη Νάπολη της Ιταλίας. Οι Μακεδόνες παίρνοντας
θάρρος επαναστάτησαν, ιδιαίτερα η Δυτ.
Μακεδονία, πιάνοντας τις διαβάσεις της
Βόρειας ΠΙΝΔΟΥ. Τον Κάρολο όμως φρόντισε να τον
" συνετίσει " ο Πάπας και οι Ιταλοί ηγεμόνες.
'Ετσι οι επαναστατημένοι Μακεδόνες
εγκαταλείφτηκαν μόνοι τους. Κατασφάχτηκαν τότε
από το Σουλτάνο Βαγιαζήτ τον Β'.
Δεύτερη επανάσταση γίνεται το 1571, όταν
οι ενωμένοι στόλοι του Πάπα των Ενετών και της
Ισπανίας καταναυμάχησαν τον τουρκικό στόλο στη
Ναύπακτο. Τότε ξεσηκώθηκε όλη η Ελλάδα, μαζί
και οι Μακεδόνες. Μόλις όμως τα κράτη αυτά
σταμάτησαν τις επιχειρήσεις τους, εγκατέλειψαν
τους επαναστατημένους μόνους και αβοήθητους,
πάλι το τίμημα το πλήρωσε ο τόπος μας. Με αυτή την
επανάσταση κέρδισαν αρκετά προνόμια οι ΄Ελληνες.
ΣΥΝΕΧΕΙΑ |
